(خواهشمند است قبل از خواندن این مقاله،قسمت اول آن را مطالعه کنید)
استبداد:
ساخت سیاسیی است با این ویژگی ها:
الف) نبودن حدود سنتی یا قانونی برای حکومت
ب) وسعت دامنه قدرت خودسرانه ای که به کار برده می شود(البته برای تحقق این جنبه معمولاً دستگاه اداری متمرکزی وجود داشته باشد.)
استبداد،اتوکراسی و دسپوتیسم مفاهیم مترادفی هستند اما یکسره یکی نیستند،همچنانکه هر رژیم توتالیتر(توضیح در پایین) استبدادی است اما هر رژیم استبدادی توتالیتر نیست.
دیکتاتوری :
دیکتاتوری در اصل مقامی بود در جمهوری روم باستان که برای هنگام بحران به کسی واگذار می شد.در این هنگام فردی اختیار کامل حکومت و ارتش را برای مدت محدود(معمولاً شش ماه) به دست می گرفت.اما امروزه
دیکتاتوری نوعی قدرتمداری است که دارای این ویژگی هاست:
الف) در کار نبودن هیچ قانون یا سنتی که کردار فرمانروا را محدود کند و یا آنکه فرمانروا با قدرت نامحدود خود آنها را زیر پا گذاشته باشد.
ب) به دست آوردن قدرت دولت با شکستن قانونهای پیشین
پ) نبودن قاعده و قانونی برای جانشینی
ت) به کار بردن قدرت در جهت منافع گروه اندک
ث) فرمانبرداری مردم از قدرت دولت تنها به سبب ترس از آن
ج) انحصار قدرت در دست یک نفر
چ) به کار بردن ترور به عنوان وسیله کاربست قدرت
برخی از این سنجه ها همگانی تراند.چنانکه میتوان صفات دیکتاتوری را در مطلق بودن قدرت،به زور به دست آوردن قدرت و نبودن قواعدی منظم برای جانشینی خلاصه کرد.
توتالیتاریسم:
فراگیر در لغت برابر مفهوم "توتالیتر" زبان فرانسه و فراگیرندگی برابر با "توتالیتاریسم" در همان زبان است.
فراگیر یا توتالیتر به عنوان صفت برای رژیم هایی به کار می رود که دارای این مشخصات باشند:
الف) نظارت دولت بر همه جنبه های فعالیت اقتصادی و اجتماعی
ب) انحصار قدرت سیاسی در دست یک حزب در دست یک حزب حاکم و حذف هرگونه نظارت آزادانه جامعه-اغلب در داخل خود حزب نیز-بر دولت
پ) دست یازی به ترور برای سرکوبی هرگونه مخالفت ونارضایی
ت)تسلط یک فرد یا یک گروه بر حزب و دولت
ث)تلاش برای شکل دادن به جامعه بر اساس ایدئولوژی حزبی
ج)بسیج همه نیروهای جامعه در راه هدفهای حزب و دولت
و از میان بردن آزادی های فردی
در دولت فراگیر دست یازیهای دولت در حیات جامعه محدود به هیچ حد قانونی نیست و دولت با یکسان کردن آموزش، نظارت بر فعالیتهای ادبی و هنری و در دست گرفتن تمام رسانه ها و مجرا های خبری و نظارت بر آنها همه نیروهای جامعه را در خدمت خود می گیرد و هدایت می کند. دولت فراگیر وجود گروهها یا افرادی را که نداشته باشند تاب نمی آورد.البته حدود نظارت هیچ دولتی نمی تواند مطلق باشد و مفهوم توتالیتاریسم(فراگیرندگی ) مفهومی نسبی است.منشاء دولت فراگیر نظریه هایی است که دولت را همچون یک اندامه(اورگانیسم)با جامعه یکی می انگارند و دولت را همچون جانی در تن جامعه و مظهر قدرت و توانمندی آن می شمارند.نازیسم آلمان و فاشیسم ایتالیا نمونه های عالی نظامهای فراگیرند.
منبع:دانشنامه سیاسی،داریوش آشوری
امیدوارم این مقاله برای شناخت عناصر استبداد و دیکتاتوری راهگشای افراد علاقه مند و آنهایی باشد که به سرنوشت خویش در حکومت علاقه مندند و اعتقاد دارند که به عنوان عضوی از جامعه قدرت ایجاد تحولی عمیق را در اجتماع خود دارند.به امید روزی که ما خودمان سرنوشت جمعی خویش را رقم بزنیم نه پدران ما و اجدادمان ...